Brama Obozu Zgoda

Brama dawnej filii niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz w Świętochłowicach-Zgodzie, potem obozu służącego komunistycznemu Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego.

Historia obozów na Zgodzie

Do stycznia 1945 r., kiedy obóz w Zgodzie był filią niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz, zginęły w nim setki osób wyczerpanych niewolniczą pracą, głównie Żydów i Polaków, ale też m.in. Francuzów.

Od lutego do listopada 1945 r., gdy obóz służył komunistycznemu Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego, przeszło przez niego ok. 6 tys. osób. Minimalna liczba śmiertelnych ofiar szacowana jest na ok. 1,7 tys. osób, inne opracowania mówią o ponad 2 tys., a nawet 3 tys. osób. Część z nich, w tym wiele kobiet i dzieci, zginęła w lipcu 1945 r., gdy w obozie wybuchła epidemia tyfusu. Komendantem obozu był Salomon Morel (zmarł w 2007 r. w wieku 87 lat w Izraelu, gdzie wyjechał na początku lat 90.; oskarżony w 1996 r. przez polską prokuraturę m.in. o doprowadzenie do śmierci co najmniej 1538 więźniów nie został osądzony).

Do obozu trafiały osoby podejrzewane o wrogi stosunek do władzy, do których zaliczano m.in. Ślązaków, obywateli II RP, którzy podpisali w czasie okupacji tzw. volkslistę, a także żołnierzy Armii Krajowej. Decyzja o osadzeniu zależała od UBP i NKWD i nie była poparta orzeczeniami sądów czy prokuratur; więźniowie trafiali tam bez wyroków, często na podstawie fałszywych donosów. Gdy w listopadzie 1945 r. obóz likwidowano, część osób zwolniono, inne przeniesiono do Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie.

Prace na terenie dawnego obozu Zgoda rozpoczęte

W lipcu 2025 r. rozpoczęły się prace przygotowawczo-budowlane, dzięki którym teren wokół bramy po byłym obozie Zgoda stanie się przestrzenią pozwalającą na godne upamiętnianie ofiar. Pojawią się tam nowe alejki, uzupełniona będzie kostka, postawione zostaną ławki, nowe lampy, a teren do przemówień przeniesiony zostanie do tyłu, aby był bezpieczny dla gości. Renowacji poddana zostanie również sama brama, będąca cichym świadkiem historii. Jest to bowiem autentyczny relikt przeszłości pamiętający wydarzenia dziejące się na terenie obozu. Jest ona wpisana do rejestru zabytków woj. śląskiego.

Całość inwestycji realizuje spółka MPUK Świętochłowice, która ma zakończyć prace do końca września, aby końcoworoczne wydarzenia wpisujące się w obchody Roku Tragedii Górnośląskiej mogły odbywać się już w odnowionej przestrzeni, oddającej należyty hołd ofiarom i świadkom tych zdarzeń.

Projekt dofinansowany będzie ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

Uroczyste zakończenie obchodów 80. rocznicy Tragedii Górnośląskiej w Świętochłowicach

W dniu 19 listopada przy zrewitalizowanej bramie dawnego obozu „ZGODA” w Świętochłowicach odbyło się uroczyste zakończenie obchodów 80. rocznicy Tragedii Górnośląskiej. Było to jednocześnie zwieńczenie prac dotyczących rewitalizacji bramy jak i całego miejsca pamięci.

Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli władz samorządowych i wojewódzkich, zaproszonych gości oraz świadków historii i rodziny osób dotkniętych powojennymi represjami.

Zakończenie obchodów zwieńczyło Rok Tragedii Górnośląskiej – czas refleksji, pracy edukacyjnej oraz współpracy wielu środowisk: instytucji kultury, organizacji społecznych, badaczy i mieszkańców miasta. Wspólnie stworzyliśmy przestrzeń dialogu, zrozumienia i pamięci o wydarzeniach 1945 roku.

Zachęcamy do odwiedzenia dedykowanej strony internetowej poświęconej obozowi Zgoda:

https://obozzgoda.swietochlowice.pl/

Film poświęcony upamiętnieniu obchodów 80. rocznicy Tragedii Górnośląskiej przez Miasto Świętochłowice. Film z audiodeskrypcją:

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących
z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego